Czy aresztowanie podejrzanego o korupcję Turka, może być złym sygnałem dla tureckiego prezydenta?

Aresztowanie 19 marca 2016 roku na Florydzie turecko-irańskiego handlarza złotem Rezy Zarraba stało się sensacją w stolicy Turcji Ankarze. Zarrab jest prawdopodobnie kluczową figurą w siatce transferu pieniędzy, która została stworzona w celu obejścia sankcji nałożonych przez Stany Zjednoczone na Iran.

Panuje powszechne przekonanie, że Zarrab musiał zawrzeć układ z amerykańskimi władzami, a jego aresztowanie, chwilę po tym jak wyląduje na amerykańskiej ziemi, zostało wcześniej z nim samym ustalone.

Turcja jest bardzo zaniepokojona przejęciem sprawy Zarraba przez amerykański wymiar sprawiedliwości, ponieważ może ona ujawnić wiele bardzo niewygodnych dla władz w Ankarze, zakulisowych rozgrywek prowadzonych na szkodę USA.

Sprawa Zarraba była już rozpatrywana przez turecki wymiar sprawiedliwości, ale śledztwo prowadzone w tej sprawie, związane było nie ze stworzonym przez Zarraba systemem obejścia sankcji, a z towarzyszącym mu skandalem korupcyjnym. Samo śledztwo, udawało się przez długi czas przeciągać. W sprawę zamieszanych było czterech ministrów, których jednak uchronił immunitet, a ponadto oskarżonym pomagały rezygnacje prokuratorów i policja, która „badała” skandal.

Turecki sąd badał sprawę pomiędzy 17 a 25 grudnia 2013 roku. Ujawniono wówczas, że w wyniku nałożenia sankcji ekonomicznych na Iran, a także w wyniku pozbawienia tego kraju możliwości wykorzystywania w transakcjach finansowych sytemu SWIFT, Teheran zdecydował się zastosować system obejścia sankcji, wykorzystując w tym celu turecki Halbank. Mózgiem tego systemu był Zarrab, który prawdopodobnie występował w imieniu rządu irańskiego i irańskich kręgów biznesowych.

System działał wg następującego schematu. Teheran przesyłał środki finansowe na konta swoich podstawionych firm w Chinach, po czym firmy te przesyłały pieniądze na kontakt podstawionych lub rzeczywistych firm w Turcji, jako pokrycie kosztów eksportu. Za pieniądze te kupowano złoto, które poprzez Dubaj docierało do Iranu. Turcja złotem rozliczała się z Iranem za import ropy naftowej i gazu. W Halkbanku otwarty został rachunek, którego środki, na prośbę Teheranu konwertowane były na złoto.

W czasie funkcjonowania opisanego wyżej systemu obejścia sankcji, do Iranu przekazano złoto wartości 8 miliardów USD. Jednak większość złota z tych transakcji o wartości  13 miliardów USD pozostało na terenie Turcji, po tym jak Stany Zjednoczone zorientowały się w procederze i doprowadziły do zakazu eksportu złota do Iranu w czerwcu 2013 roku.

Zarrab, który po uzyskaniu tureckiego obywatelstwa przyjął nazwisko Riza Sarraf, miał prowadzić swoją operację w ścisłym współdziałaniu z ministrami tureckiego rządu, a także niektórymi członkami ich rodzin. Wg miejscowych pogłosek, Zarrab płacił  tureckiemu ministrowi gospodarki Zaferowi Caglayanowi łapówki w wysokości od 0,3% do 0,4 % od transakcji. Wiadomo, że Zarab zapłacił Caglyanowi 103 miliony tureckich lir (ok. 35 milionów UDS) i prezesowi Hakbanku Suleymanowi Arslanowi 16 milionów lir (ok. 5,67 milionów USD). Wielu Turków wierzy, że ówczesny premier, a obecnie prezydent Turcji Erdogan musiał wiedzieć o całym procederze.

Stany Zjednoczone wcześniej ostrzegały Ankarę, podejrzewając ją o zaangażowanie w omijanie sankcji. David Kohen, który zajmował stanowisko podsekretarza skarbu USA i odpowiadał w rządzie amerykańskim za przestrzeganie sankcji nałożonych na Iran w latach 2011-15, odbył kilka podróży do Ankary, zanim jeszcze został zastępcą szefa CIA.

Obecnie, w związku z objęciem sprawy Zarraba amerykańskim śledztwem, pojawiają się głosy o implikacjach, jakie ta sprawa może mieć dla tureckiego establishmentu. Były turecki deputowany z ramienia Republikańskiej Partii Ludowej (CHP) Aykan Erdemir stwierdził m.in., że: „Układ, jaki Zarrab zawarł z amerykańskim prokuratorem, w celu zmniejszenia własnej kary, może spowodować, że wiele innych osób może zacząć obawiać się zatrzymania. W związku z tym wielu tureckich polityków, urzędników i biznesmenów będzie zmuszonych unikać wizyt w Stanach Zjednoczonych.”

__________

Źródło: Al-monitor, na podstawie artykułu Fehima Taştekina „Is corruption suspect's US arrest bad news for Erdogan?” z dn. 26.03.2016