Rywalizacja o nowe zasoby surowcowe. Arktyka

Można zauważyć, że żyjemy obecnie w warunkach, kiedy poprzedni ład światowy przestał istnieć, a nowy, który byłby akceptowany przez głównych „graczy” w światowej polityce jeszcze nie powstał. Państwa dominujące na światowej scenie politycznej przystąpiły do rozgrywki o nowy podział wpływów politycznych, o dominację ekonomiczną, nowy podział dóbr i kontrolę nad światowymi przepływami towarowymi. W artykule zwrócono uwagę na trwające zmagania tych państw w rywalizacji o dostęp do zasobów surowcowych na terenie Arktyki – regionu coraz bardziej dostępnego ze względu na postępujące ocieplenie klimatu.

 

Bogactwa naturalne, w coraz bardziej dostępnej ze względu na zmianę klimatu Arktyce, mają ogromne znaczenie dla rozwoju sytuacji geopolitycznej na świecie. W 2014 roku Biały Dom opublikował „Mapę drogową dotyczącą Arktyki w latach 2014-20”. W dokumencie tym podkreśla się, że „po zakończeniu zimnej wojny, rejon Arktyki ponownie zyskał ogromne znaczenie strategiczne. Znaczące zmniejszenie pokrywy lodowej, pozwala na coraz bardziej aktywne rozpoznanie zasobów naturalnych regionu. Wg oceny służby geologicznej USA, nierozpoznane jeszcze tradycyjne złoża ropy naftowej i gazu w regionie wynoszą w przybliżeniu 90 miliardów baryłek ropy, 1,669 bilionów stóp sześciennych naturalnego gazu i 44 miliardy baryłek gazo-kondensatów. Zasoby te stanowią około 30% światowych, nierozpoznanych złóż gazu, 13% nierozpoznanych złóż ropy naftowej i 22% nierozpoznanych, światowych złóż gazo-kondensatów. Tak wielkie, coraz bardziej dostępne bogactwa, musiały wywołać roszczenia do terenów arktycznych.

Aspekty polityczne i prawne. Granicą historycznych roszczeń opartych na tzw. teorii sektorów był biegun północny. Od wejścia w życie Konwencji o prawie morza (KPM) w 1994r. na obszarach arktycznych wyznaczono przewidziane prawem międzynarodowym obszary morskie. Spowodowało to podjęcie przez państwa nadbrzeżne badań geologicznych w celu wykorzystania prawnych możliwości eksploatacji szelfu dochodzącego również do samego bieguna, a ustanowione strefy ekonomiczne objęły nawet do 2/3 obszaru historycznych sektorów. Arktyczne ocieplenie przyczyniło się do zaostrzenia istniejących już w regionie konfliktów, przede wszystkim terytorialnych. Każde z 5 państw arktycznych jest zaangażowane w spory delimitacyjne z sąsiadami, dodatkowo na Grenlandii wzmogły się tendencje niepodległościowe. Ze względu na rywalizację o dostęp do surowców, najistotniejsze konflikty wynikają z ustanowienia przewidzianych przez KPM dwustumilowych wyłącznych stref ekonomicznych oraz prawa do szelfu kontynentalnego poza nimi, skorzystanie, z którego wymaga jednak przedstawienia dokumentacji uzasadniającej roszczenia. Rosja, jako pierwsza w 2001r. przedstawiła swoje roszczenia Komisji Granic Szelfu Kontynentalnego ONZ, jednakże Komisja wniosła o ich uzupełnienie (4 sierpnia 2015 Rosja złożyła kolejny wniosek). W 2007 r. roszczenia złożyła Norwegia, a w kwietniu 2009 r. zostały one pozytywnie rozpatrzone i Komisja wydała zalecenia pozwalające Norwegii wyznaczyć granicę szelfu. Z tego prawa skorzystały także Kanada (obowiązek złożenia roszczeń do 2013 r.) i Dania (do 2014 r.). Stany Zjednoczone, nie będąc stroną KPM, nie są związane żadnym terminem.

<czytaj cały artykuł>

____________________

Artykuł powstał na podstawie opracowania pt.: „Globalny wymiar kryzysu na Ukrainie. Analiza IBnSM”, opublikowanego w ramach analiz Instytutu Badań nad Stosunkami Międzynarodowymi, magazynu Stosunki Międzynarodowe, 18.10.2015 roku